Turkse verkiezingen 2015: Het vraagstuk van de Vlaamse Turken (II)

Het raadsel van de Vlaamse Turken: 

1 onjuiste en 3 nieuwe hypothesen


Hoe komt het dat de Vlaamse Turken AKP-gezinder zijn dan de Waalse en andere Europese landgenoten? In Vlaanderen (Antwerps consulaat) stemde 68 procent van de stemmers voor Erdogan. Overal in Europa (behalve in Lyon) was dat percentage beduidend lager. Ik vroeg hypotheses en ik kreeg er. Op basis daarvan heb ik er zelf drie nieuwe gevonden.

Maar eerst iets over de meest gehoorde hypothese:

“De laagst geschoolde Turken van Europa”


Een hypothese die vaak terugkomt is dat de Turkse migranten in België de laagst opgeleide waren van heel Europa en dat ze daarom meer pro-Erdogan zijn dan de andere Turken in Europa. Ik wil daar graag iets over zeggen, op basis van een aantal bevindingen uit mijn eigen onderzoek en ik probeer het zo vriendelijk mogelijk te formuleren: Dat is bullshit.

Dat idee dat de Turken die naar België migreerden de laagst opgeleide van Europa waren, is volgens mij één van de foutste clichés over onze migratiegeschiedenis. Sterker nog: Het is een idee dat (voor zover ik kan nagaan) gelanceerd is door Vlaamse racisten om alle Turkse landgenoten in diskrediet te brengen. Dat dit argument nu blindelings wordt overgenomen door Turkse progressieven om te verklaren waarom AKP in België zo goed scoort, vind ik om eerlijk te zijn nogal stuitend. 

Het misverstand is gebaseerd op een interessant detail uit het wervingsakkoord tussen Turkije en België van 1964: Hierin geeft België te kennen dat het (in tegenstelling tot buurlanden Duitsland, Nederland en later ook Frankrijk) enkel op zoek is naar ongeschoolde arbeiders en dus geen opleidingsvereisten stelt aan kandidaat-arbeiders. Met andere woorden: België rekruteerde inderdaad als enige in Europa ongeschoolde Turken. Maar (lees deze zin vooral aandachtig): 

Die rekruteringen stelden eigenlijk niet veel voor. 

In België zijn in totaal amper 14.000 Turken ooit officieel aangeworven via dit akkoord. Al de rest (hoeveel is moeilijk na te gaan, maar we zijn vandaag met bijna 300.000 Turkse Belgen, dus in elk geval de overgrote meerderheid) werd via officieuze weg gerekruteerd. Ze werden geronseld door fabrieksdirecteurs en mensensmokkelaars of reisden op eigen houtje de grenzen van Europa over. 
Maar datzelfde geldt voor de Turken in Frankrijk en in Nederland. Alleen in Duitsland is het aandeel ‘officieel gerekruteerde Turken’ in de migratie hoog (zowat 80 procent), dus daar waren de Turkse migranten wellicht hoger geschoold. Maar niemand die het ooit kan nagaan, want van die officieuze migranten werden uiteraard geen gegevens bijgehouden. Over het verschil tussen die officiële en officieuze rekruteringen schrijf ik uitgebreid in Turkije aan de Leie, dus wie er meer over wil weten: lees dat boek. Het belangrijkste hier is dat er op dat vlak weinig verschil is tussen de Turken in Nederland, Frankrijk en België.

Dus laat u niet wijsmaken dat de Turken die naar België migreerden het laagst geschoold waren van alle Turken in Europa. Daar is geen enkel bewijs voor. Ook dat ze van "meest achtergestelde gebieden" of de "meest achtergestelde dorpen" kwamen (zoals door Vlaamse analisten wel eens wordt beweerd), is op dit moment pure speculatie. 


Een tweede opmerking die ik daarover wil maken is dat dit toch wel erg ver achter ons ligt om als verklaring aan te halen. Begrijp me niet verkeerd: Als historica doe ik niets liever dan verklaringen in het verleden zoeken. Maar stel je nu eens voor dat we dit principe zouden toepassen op de laatste verkiezingen in België. Zou iemand het in zijn hoofd halen het succes van de NV-A te verklaren aan de hand van het opleidingsniveau van onze opa’s en oma’s? Ik dacht het niet. 

En wat met het opleidingsniveau vandaag? Dat lijkt me inderdaad een interessante vraag (ook in verband met de Belgische kiezers van NV-A trouwens, dit geheel terzijde). Zou het kunnen dat de Vlaamse Turken voor Erdogan stemmen omdat ze lager opgeleid zijn dan in andere Europese landen? Alleen scoort Vlaanderen op vlak van onderwijsachterstand niet veel slechter dan Nederland en Duitsland. En bovendien weet ik uit ervaring dat heel wat hoog en zelfs zeer hoog opgeleide Turkse Belgen ook gewonnen zijn voor de AKParti. 

Met andere woorden: met de vermeende achtergesteldheid van de Vlaamse Turken kan het volgens mij niets te maken hebben. Ik denk wel dat er een aantal andere verklaringen te vinden zijn. Ik som hier een paar pistes op die volgens mij het onderzoeken waard zijn. Eens benieuwd wat jullie ervan denken.


Hypothese I: Anatolië in Europa


Een factor die het stemgedrag sterk beïnvloedt, is de herkomst. Dat is overal ter wereld het geval. Ook in Vlaanderen stemmen West-Vlamingen anders dan Gentenaars en Antwerpenaars. In Turkije is dat niet anders en ook in de Turkse diaspora speelt herkomst een grote rol. Heel kort samengevat stemmen ze in het Oosten paars (HDP), in het Westen rood (CHP) en in Anatolië geel (AKP).


Het is goed bekend dat de Turkse arbeidsmigranten van de jaren zestig en zeventig vooral afkomstig waren uit Anatolië, vandaag het grote AKP-gele vlak op de Turkse verkiezingskaart. Turken met wortels in de arbeidsmigratie zijn dus veelal AKP-gezinder dan de gemiddelde Turkse kiezer. Dat laat zich ook zien op de wereldkaart: Landen die in deze periode veel immigratie kenden (zoals Duitsland, Nederland en Frankrijk, maar bijvoorbeeld ook Australië) kleuren geler dan landen die in die periode minder immigratie uit Turkije hebben gekend.
Overwicht voor CHP en HDP zien we vooral in landen die hun Turkse landgenoten pas vanaf de jaren tachtig hebben zien toekomen. In de politiek woelige periode van de jaren tachtig vluchtten vooral linkse activisten (uit de Westkust) en Koerdische mensen (uit het Oosten) weg uit Turkije en kregen ze onderdak in landen als Zweden, het Verenigd Koninkrijk, maar ook in Parijs: gebieden die nu paars en rood kleuren op de kaart.
En dan zijn er nog de landen die vooral in de laatste jaren een toename van de immigratie uit Turkije hebben gezien. Sinds Erdogan 12 jaar geleden aan de macht kwam, is een nieuwe brain drain op gang gekomen uit Turkije van vooral progressieve leken naar ondermeer Canada en de Verenigde Staten. Het verwondert niet dat ook die landen rood en paars kleuren.

Hoe kan dit nu bijdragen tot een verklaring voor het stemgedrag van de Vlaamse Turken? Wel: Van die twee latere immigratiegolven hebben we in Vlaanderen amper iets gezien. In alle andere Europese landen (met name in Frankrijk en Duitsland) zijn in de jaren tachtig grote groepen Koerdische Turken opgevangen, maar niet in Vlaanderen. Ook bij de Turkse braindrainers van de 21ste eeuw lijkt Vlaanderen weinig populair als bestemming. Grootstad Brussel is dat daarentegen wel.  

Zou dit een deel van de verklaring kunnen zijn? Dat er in Vlaanderen niet zo zeer meer AKP gezinde Turken, maar wel minder andersgezinde Turkse kiezers zijn? 


Hypothese II: Erdogan in Hasselt


Het was wellicht niemand ontgaan dat president Erdogan vorige maand Hasselt heeft bezocht. Zowat 20.000 mensen kwamen erop af, niet alleen uit België, maar ook uit Nederland en Duitsland. Ik denk niet dat het AKP-boegbeeld met zijn etappe veel twijfelende kiezers over de streep heeft getrokken, maar wel heeft hij een aantal mensen overtuigd om alsnog naar het stemhokje te trekken.

bron: Belga
Hoewel Turkije stemrecht heeft, kwam liefst 86 procent van de Turkse stemgerechtigde bevolking in Turkije zondag opdagen voor de verkiezingen. Zes-en-tachtig procent! Daar kunnen heel wat Europese democratieën een puntje aan zuigen. Maar goed, in Europa was dat uiteraard veel minder.  Het was voor de Europese Turken ook nog maar de tweede keer dat ze in Europa konden stemmen en de meesten deden dan ook de moeite niet. In België brachten zowat 45.000 Turken hun stem uit in de consulaten van Antwerpen en Brussel. Dat is nog geen derde van de stemgerechtigden. Met zo’n lage opkomst kan je alleen maar concluderen dat enkel de erg gemotiveerde kiezers hun stem uitbrachten.

De meeste mensen zouden er hun luie zetel niet voor uitkomen. Maar als Erdogan ‘himself’, ondanks zijn drukke agenda, op zo’n moment de moeite doet om helemaal uit Turkije naar Hasselt af te zakken om jou te overtuigen... Tja, dan is het begrijpelijk dat veel mensen zich moreel verplicht voelen om dat korte ritje naar Antwerpen te maken voor ‘hun president’. 

Zou het kunnen dat Erdogan met zijn bezoek een aantal AKP-kiezers uit hun zetel heeft gejaagd? Ook in Zuid-Nederland en West-Duitsland haalde hij opvallend veel kiezers. 


Hypothese II: De Vlaamse satelliet


bron: dbnl
Sinds de verkiezingen is president Erdogan opvallend afwezig op de Turkse televisie. In Turkije valt dat zo hard op dat het anti-Erdogan-kamp er meteen een mop van maakte. Een online teller houdt bij hoeveel dagen Erdogan niet op tv is geweest.
Voordien verscheen hij immers zo’n drie keer per dag op tv en ging er amper een journaal voorbij zonder een item over of door de president. Een belangrijk deel van zijn campagne heeft AKP via de media (die zoals bekend niet vrij is in Turkije) gevoerd. Vooral door handig gebruik te maken van de televisie kon de partij kiezers bereiken uit alle hoeken van Turkije én Europa. Want, ook dat is goed bekend, ook in Europa kijken de meeste Turken thuis ondermeer naar Turkse televisie. 

En net daarover heb ik een interessant weetje: Wist u dat de Belgische Turken veel meer naar de Turkse en veel minder naar de lokale televisie kijken dan andere Europese Turken? Er zou daar dringend eens wat meer onderzoek naar moeten gebeuren, maar uit een KBS-rapport van 2007 bleek dat 35 procent van de Belgische Turken nooit naar Belgische tv kijkt (tegenover 28 procent van de Duitse en 17 procent van de Franse). Een recenter Nederlands onderzoek stelde vast dat Turkse Nederlanders het nieuws voor 86 procent op de Turkse televisie volgen. De penetratiegraad van schotelantennes is bovendien nergens in Europa zo hoog als in Vlaanderen.

Zou het kunnen dat de Vlaamse Turken meer Erdogan-gezind zijn omdat ze meer naar de Turkse televisie kijken? Is het zo simpel?



In elk geval gaat het hier om hypotheses. Ik heb geen van de drie stellingen onderzocht, al vind ik ze alledrie het onderzoeken waard. Niet door mezelf, maar misschien door één van jullie. In elk geval hoor ik graag jullie mening!














Reacties